Śmiesznie

Kobieta i lekarze w sztuce - Samuel van Hoogstraten, obraz Anemiczka

Przychodzi baba do lekarza – seria popularnych polskich dowcipów.

Dowcipy te posiadają liczne warianty, opierają się one zarówno na grach słów, czasem humorze sytuacyjnym, ale najczęściej występują tam dwie postaci – kobieta oraz lekarz. Zdarza się jednak, że jest więcej lekarzy, zamiast kobiety inna osoba, ponadto zwierzęta (np. żaba). Ścisły związek humoru słownego z językiem polskim, a także nierzadko powiązanie z realiami sprawia, że większość wariantów tego dowcipu zazwyczaj nie jest przetłumaczalna na inne języki.

Wersje dowcipów

Klasyczna wersja dowcipu

Przychodzi baba do lekarza.

— Co pani jest? — pyta doktor
— Krawcowa – odpowiada baba

Inna wersja dowcipu

Przychodzi baba do lekarza, a lekarz też baba.

Zobacz też

• Chuck Norris Facts

Komizm sytuacyjny – rodzaj komizmu polegający na zabawnym, nieoczekiwanym spiętrzeniu niefortunnych albo niezwykłych przypadków i zachowań bohatera komicznego.

Źródła

• http://sjp.pwn.pl/

Jaś – fikcyjna postać będąca, obok sołtysa Wąchocka, baby i lekarza oraz teściowej, bohaterem wielu polskich dowcipów i skeczy. W ich formie klasycznej Jaś jest uczniem, który w sposób zaskakujący odpowiada na pytania zadawane przez rówieśników, rodzinę lub nauczyciela.

Jaś jako uczeń jest między innymi bohaterem popularnego skeczu “Ucz się Jasiu” autorstwa Stanisława Tyma i wykonywanego przez Kabaret Dudek ze znanym cytatem “Wężykiem, wężykiem”.

Komizm (gr.) – kategoria estetyczna, określająca właściwości zjawisk zdolnych wywołać śmiech oraz okoliczności, w jakich dochodzi do powstania tej reakcji. Istnieje wiele poglądów w kwestii źródeł efektu komicznego, na ogół przyjmuje się, że jego istota polega na ujawnianiu zaskakującej sprzeczności, kontrastu, będących wynikiem przedstawienia osób, sytuacji odbiegających od oczekiwań odbiorcy.

Wyróżnia się dwie podstawowe formy komizmu:

1. elementarny, wywołujący wesołość komizm sytuacyjny, np. komizm farsy;
2. złożony, odwołujący się do refleksji, ważny jako instrument krytyki wobec wartości i autorytetów (np. satyra, humor, ironia, groteska).

Na usługach komizmu występują w literaturze i sztuce różne środki ekspresji i chwyty językowo-stylistyczne, m.in.: karykatura, parodia, trawestacja, dowcip; bogatym ich zespołem operuje zwłaszcza komedia.

Odmiany (rodzaje) komizmu:

• Sytuacyjny – polega na bawieniu widza spiętrzeniem niefortunnych i niezwykłych wypadków, wymuszających na bohaterze zachowanie śmieszne i komiczne.

• Postaci (inaczej charakterologiczny) – polega on na umiejętnym dobieraniu typów bohaterów w taki sposób, aby uwypukleniu uległy pewne cechy charakteru, jak na przykład głupota czy też chciwość. Widza bawi już sama kreacja bohatera bądź też przygody związane z charakterem danej osoby.

• Słowny (inaczej komizm językowy) – na widza oddziałuje przede wszystkim żart, dowcip, jaki pada ze sceny. Są to często zabawne dialogi bohaterów czy też żartobliwe powiedzonka.

Zobacz też

• komik

Linki zewnętrzne

• Różnice indywidualne w preferencjach komizmu u ludzi dorosłych

Ten artykuł dotyczy psychologii. Zobacz też: Dowcip (film).

Dowcip, żart, kawał – krótka forma humorystyczna, służąca rozśmieszeniu słuchacza. Panuje przekonanie, że dowcipy – podobnie jak przysłowia – nie mają swoich autorów, choć nie jest to prawdą. czy humor angielski.

Zdarzają się okresy popularności dowcipów o konkretnych osobach np. o Chucku Norrisie w 2005 roku (Chuck Norris Facts). Popularność tematyczna kawałów zmienia się z czasem. Zmiany te mają różnorodne przyczyny, a czasem inspiracje. Kawały jako obiekt badań naukowych ujmowane są pomiędzy obszarem trzecim literatury a folklorem.

Prawdopodobnie najstarszą księgą żartów jest “Philogelos” (dosł. miłujący śmiech) z III w.

Zobacz też

• komik
• humor (postać komizmu)

Przypisy

1. ↑ Pure nonsens - WIEM, darmowa encyklopedia
2. ↑ Starożytne żarty, niezalezna.pl, 16-03-2009

Błazen nadworny w XV wieku

Jan Matejko: “Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska”, 1862

Błazen - nazwa rodzaju klauna, zwykle kojarzona ze średniowieczem. W Polsce zwany też Wesołkiem. Charakterystycznym elementem stroju błazna była czapka o trzech rogach zakończonych dzwoneczkami - trzy rogi symbolizowały ośle uszy i ogon, przyczepiane przez błaznów we wcześniejszym okresie. Oprócz tego błaznowie charakteryzowali się kolorowym strojem i specjalnym berłem z wyrzeźbioną głową na końcu.

Tradycje błaznów nadwornych sięgają już czasów starożytności, Pliniusz Starszy wymienia królewskiego błazna (planus regius) na dworze Ptolemeusza I. Jednak błazeństwo kojarzone jest głównie ze średniowieczem. Błaznami zostawali początkowo najczęściej ludzie chorzy umysłowo, w wypadku których tolerancja co do ich zachowań i wypowiedzi była większa. W świecie islamskim także znane są przykłady błaznów - w XIV wieku miał na dworze Tamerlana działać Nasrudin.

Na dworze angielskim zatrudnieni byli różnego rodzaju błaznowie, specjalizujący się w żonglerce, muzyce, w skeczach i zagadkach. Występowali oni także w sztukach Shakespeare’a. Ostatecznie urząd ten został zlikwidowany w okresie wojny domowej, po której zakończeniu i przywróceniu monarchii Karol II Stuart nie zdecydował się na błaznów. Podobnie jak w Anglii, we Francji istniała tradycja błaznów dworskich, zakończona przez rewolucję.

W Polsce błaznów spotkać można było na dworze Jagiellonów - pełnili oni istotną rolę prześmiewcy, podpowiadając władcom i możnym to, czego inni by im nie powiedzieli. W ten sposób bywali też doradcami, posłami, ustami króla, szpiegami. Oprócz najsłynniejszego z nich, Stanisława Stańczyka, znanych jest co najmniej 11 błaznów służących Jagiellonom. Stańczyk, zwany też Gąską, opisywany przez Jana Kochanowskiego nadworny błazen króla Zygmunta Augusta. Na dworze Zygmunta III Wazy błaznem był Włoch Antonio Rialto. Za swoje usługi otrzymywali oni nawet nadania ziemi.

Bibliografia

• Małgorzata Wilska, Błazen na dworze Jagiellonów, Wydawnictwo NERITON, Instytut Historii PAN, Warszawa 1998, s. 277, ISBN 83-86842-37-7
• Welsford, Enid: The Fool : His Social and Literary History (out of print) (1935 + subsequent reprints): ISBN 1-299-14274-5
• Otto, Beatrice K., “Fools Are Everywhere: The Court Jester Around the World,” Chicago University Press, 2001
• Mirosław Słowiński, Błazen.Dzieje postaci i motywu, Wydawnictwo Prolog, Warszawa 1993, ISBN 83-85763-09-0
• Monika Sznajdermann, Błazen.Maski i metafory, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2000, ISBN 83-88560-85-9

Zobacz też

• Arlekin
• błazeństwo
• klaun
• żongler
• trickster
• joker
• Stańczyk
• Chicot
• Dyl Sowizdrzał

Ten artykuł dotyczy formy teatralnej. Zobacz też: burleska w muzyce.

KittyKitty BangBang w burlesce, 2004

Burleska to forma teatralna używająca w ograniczonym zakresie muzyki – głównie recitativo i pieśni. Powstała w XVIII wieku jako parodia poważnych tematów, często dzieł operowych lub operetkowych.

W formie plebejska, nierzadko wulgarna. Burleska pojawia się w drugiej połowie XIX wieku w Stanach Zjednoczonych jako odmienna forma, nazywana także British Blondes (brytyjskie blondynki). Przedstawienia tej formy burleski miały silnie erotyczne podłoże. Opierała się na grupowych tańcach, śpiewach i skeczach, młodych, skąpo ubranych aktorek, zwykle blondynek. W XX wieku burleskę wzbogacono o striptease.

Ten artykuł dotyczy psychologii. Zobacz też: Dowcip (film).

Dowcip, żart, kawał – krótka forma humorystyczna, służąca rozśmieszeniu słuchacza. Panuje przekonanie, że dowcipy – podobnie jak przysłowia – nie mają swoich autorów, choć nie jest to prawdą. czy humor angielski.

Zdarzają się okresy popularności dowcipów o konkretnych osobach np. o Chucku Norrisie w 2005 roku (Chuck Norris Facts). Popularność tematyczna kawałów zmienia się z czasem. Zmiany te mają różnorodne przyczyny, a czasem inspiracje. Kawały jako obiekt badań naukowych ujmowane są pomiędzy obszarem trzecim literatury a folklorem.

Prawdopodobnie najstarszą księgą żartów jest “Philogelos” (dosł. miłujący śmiech) z III w.

Zobacz też

• komik
• humor (postać komizmu)

Przypisy

1. ↑ Pure nonsens - WIEM, darmowa encyklopedia
2. ↑ Starożytne żarty, niezalezna.pl, 16-03-2009

Torodroma (pl. tor (kolejowy); gr. droma – linia, droga) to trasa lotu samolotu, prowadząca wzdłuż torów kolejowych. Pojęcie żartobliwo-żargonowe.

W początkach awiacji lot wzdłuż torów (lub rzek) był często stosowaną metodą nawigacji przez początkujących pilotów lub w warunkach słabej widoczności. Metoda polega na locie wzdłuż linii kolejowych, z kontrolą pozycji na podstawie odczytanych nazw stacji kolejowych.

O lotnikach nawigujących w ten sposób mówiono także, że “latają z torem pod pachą”.

Na podstawie:

• Henryk Żwirko: Polskie Skrzydła. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Echo oraz Espadon Publishing. ISBN 978-83-60786-09-3. 

Zobacz też:

• ortodroma
• loksodroma

Prawo Mierscheida (niem. Mierscheid-Gesetz) - empiryczna zasada prognozowania wyników wyborczych SPD, ogłoszona jako żart 14 lipca 1983 w organie SPD Vorwärts. Artykuł został podpisany nazwiskiem mitycznego, w rzeczywistości nigdy nieistniejącego członka Bundestagu, Jakoba Mierscheida, którego nazwisko dało prawu nazwę.

Prawo jest sformułowane następująco:

Wynik wyborczy SPD mierzony w procentach odpowiada wielkości rocznej produkcji stali w roku wyborczym (w starych krajach związkowych) mierzonej w milionach ton.

Dokładność prawa potwierdziła się ostatnio w wyborach w roku 2002. Produkcja stali w 2002 wyniosła 38,6 milionów ton, podczas gdy SPD osiągnęła wynik 38,5%.

Również w poprzednich latach prawo się w przybliżeniu sprawdzało - za czasów rządów Kohla produkcja stali była niewielka, podobnie wyniki wyborcze SPD. W 1998 produkcja wzrosła do 38,45 mln ton, zaś SPD wygrała wybory z wynikiem 40,9%.

Dopiero w roku 2005 po raz pierwszy prognoza wedle prawa Mierscheida wykazała duże odchylenie - produkcja wyniosła około 40 mln ton, podczas gdy SPD zyskała 34,2%. Niektórzy komentatorzy uznają, że należy liczyć wynik SPD łącznie z Die Linkspartei., z której list startowali członkowie WASG, którzy odeszli wcześniej z SPD.

Żartobliwe prawo jest uważane, zwłaszcza przez ośrodki sondaży wyborczych, za metodycznie niewłaściwe, jednak dziwnym zbiegiem okoliczności prawie zawsze się sprawdza. Funkcjonuje przy tym bez żadnych przeliczeń ani parametrów korygujących.

Linki zewnętrzne

• 19 lat prawa Mierscheida na oficjalnej stronie Bundestagu (pdf) (niem.)
• Helmut Norpoth/Thomas Gschwend – Against All Odds? (pdf) (ang.)
• Leksykon Wahlrecht.de – prawo Mierscheida (niem.)
• Wywiad z Mierscheidem w taz (18 lipca 2005) (niem.)