Śmiesznie

Teatrzyk Zielona Gęś - miniatury dramatyczne Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, w których obecny jest groteskowy dowcip oraz absurdalne poczucie humoru. Utwory wchodzące w skład później zebranego tomiku stylizowane były na scenariusze scenek rodzajowych i bazowały na pojęciu gagu.

“Teatrzyk Zielona Gęś” miał swoją premierę w 1946 roku. Ten “najmniejszy teatrzyk świata” ukazywał się co tydzień na łamach “Przekroju”. Alojzy Gżegżółka, Fafik, Osiołek Porfirion, prof. Bączyński i inni aktorzy przedstawiali w swoich króciutkich scenkach zarówno typowe przywary, jak i cnoty Polaków, aktualia polityczne. Gałczyński nie chciał rozpamiętywać wojny, pisać o walczących rodakach. Chciał “przemienić pluchę w słońce”. Zacząć nowy okres, pokazać Polaków w krzywym zwierciadle. Wpłynąć na rozwój i odbudowę kraju.

“Zielona Gęś” liczy ponad 160 utworów i ukazywała się do roku 1950.

Puk, Puk (ang. knock knock joke) – popularny angielski dowcip w formie dialogu, zazwyczaj wykorzystujący elementy gry słów.

Żarty z cyklu Puk, Puk przyjmują zazwyczaj formę dialogu, prowadzonego pomiędzy osobą pukającą do drzwi mieszkania, a znajdującą się w jego wnętrzu. Typowy dialog składa się z pięciu zdań:

1. Knock, Knock (Puk, Puk)
2. Who is there? (Kto tam?)
3. X (Odpowiedź, często zawierającą imię lub nazwę własną)
4. X who? (X kto?, jaki X? - Powtórzenie poprzedniej wypowiedzi z prośbą o wyjaśnienie)
5. Jedna z możliwych odpowiedzi
   1. Powtórzenie wiersza 3
   2. Gra słów oparta na słowie użytym w wierszu 3
   3. Zmiana znaczenia słowa użytego w wierszu 3

Przykładowe dowcipy Puk, puk

- Knock, Knock (Puk puk)
- Who is there? (kto tam?)
- Water (woda)
- Water who? (jaka woda?)
- Water you doing tonight? (nieprzetłumaczalne zdanie o brzmieniu zblizonym do What are you doing tonight? czyli Co robisz dziś wieczorem?)

- Knock, Knock (Puk puk)
- Who is there? (kto tam?)
- Barbie
- Barbie who? (jaka Barbie?)
- Bar-B-Q (Barbecue, określenie potraw z grilla)

We Francji, żart ten jest prawie zawsze kończy się nawiązaniem do znanej piosenki, pozwalając “zaśpiewać” ostatnią odpowiedź:

- Toc Toc! (Puk, puk!)
- Qui est là? (Kto tam?)
- Sheila.
- Sheila qui? (Sheila jak?)
- Sheila lutte finale… (gra słów nawiązująca do refrenu “Międzynarodówki”: C’est la lutte finale – “Bój to jest nasz ostatni”)

Dowcip Puk, puk w filmach

• Masz wiadomość (1998) - Joe Fox III (Tom Hanks), wykorzystuje knock knock joke, rozmawiając z kasjerką w supermarkecie
• Złap mnie, jeśli potrafisz (2002) - Carl Hanratty (Tom Hanks), jadąc samochodem z Earlem Amdurskym (Brian Howe), proponuje opowiedzenie kawału i rozpoczyna dowcip puk, puk. Na pytanie kto tam?, zadane przez Amdursky’ego, odpowiada wulgaryzmem.
• Amerykański wilkołak w Londynie (1981) - główni bohaterowie wielokrotnie opowiadają sobie ten dowcip.

Linki zewnętrzne

• Computational Recognition of Humor in a Focused Domain, Julia Michelle Taylor, praca magisterska na temat dowcipu Puk Puk zrealizowana na University of Cincinnati
• Wykorzystanie Knock knock jokes w nauce języka angielskiego

Polish jokes (ang. dosł. “polskie żarty”) – popularne, głównie w Stanach Zjednoczonych, dowcipy o Polakach, w których są przedstawiani jako osoby głupie i pijące dużą ilość alkoholu.

Spis treści

• 1 Historia
• 2 Usuwanie “polish jokes”
• 3 Przypisy
  • 3.1 Zobacz też

//

Historia

Jedna z hipotez dotyczących Polish jokes głosi, że zostały one rozprzestrzenione przez powojennych imigrantów niemieckich, zwłaszcza tych, którzy zostali wysiedleni ze Śląska, Pomorza, i Prus Wschodnich w wyniku powojennego układu. Imigranci ci byli z reguły zamieszani w konflikty na tle narodowościowym i reprezentowali uprzedzenia do Polaków mające swoje korzenie w propagandzie nazistowskiej.

Usuwanie “polish jokes”

Liga ds. Walki Ze Zniesławieniem Kongresu Polonii Amerykańskiej wywalczyła usunięcie “polish jokes” z powtórek i wydawanych na DVD wersji reality show “The Simple Life” (w którym grały Paris Hilton i Nicole Richie). Planowano w nim nazwać taczkę “polską furgonetką”.

Przypisy

1. ↑ Christie Davies: The mirth of nations. 2002. ISBN 0765800969. . 
2. ↑ ibidem, s. 177
3. ↑ Bez “polish jokes” w amerykańskiej telewizji, wyborcza.pl,

Zobacz też

• Antypolonizm

Taktowny dowcip (gr. εὐτραπελία, eutrapelia) – w etyce Arystotelesa cnota stanowiąca złoty środek między błazeństwem a nieokrzesaniem. Wydaje się, że współcześnie taktowny dowcip, błazeństwo i nieokrzesanie uznaje się najczęściej za fakty pozaetyczne. Pojęcie taktownego dowcipu wywarło znaczny wpływ na średniowieczne i wczesnonowożytne pojęcie dworności, z którym było też w owych czasach utożsamiane.

W siódmym rozdziale II księgi Etyki nikomachejskiej (1108 a) Arystoteles odnosi pojęcie taktownego dowcipu do przyjemności tkwiącej w zabawie i żartach – brak umiaru w tej przyjemności to o ile jest on nadmiarem błazeństwo (także “kpiarstwo”), o ile jest on niedomiarem nieokrzesanie (także “brak zmysłu humoru”).

Pojęciu taktownego dowcipu omówione jest szerzej w ósmym rozdziale księgi IV Etyki nikomachejskiej (1127 b i nn.). Arystoteles zauważa, że w życiu ludzkim w ramach odpoczynku istnieją rozrywki i żarty. Twierdzi, że w dziedzinie rozrywek i żartów istnieją reguły stanowiące o tym, jak trzeba mówić i czego trzeba słuchać. W stosunku do złotego środka jakim jest taktowny dowcip wykroczeniem poza te reguły jest prostackie błazeństwo, pragnienie wywołania śmiechu niezależnie od zasad przyzwoitości. Wykroczeniem poza te reguły jest także brak ogłady, nieokrzesanie rozumiane jako brak zmysłu humoru powodowane niedostateczną giętkością charakteru. Inaczej niż (z reguły) współcześnie, giętkość charakteru Grecy uznawali za cnotę, dzięki czemu mogli uznać charakterystyczne dla barbarzyńców nieokrzesanie za wadę etyczną.

W podobny sposób pojęcie taktownego dowcipu omawia trzydziesty rozdział I księgi Etyki wielkiej (1193 a) (”A taktowny dowcip jest zachowaniem umiaru między błazeństwem a nieokrzesaniem i dotyczy żartów”), przy czym wprowadza się tu rozróżnienie dwóch znaczeń terminu “taktowny dowcip”: pierwsze to umiejętność taktownego żartowania, drugie to umiejętność znoszenia taktownych żartów. “Błazen” uważa, że wolno mu wyśmiewać każdego i wszystko, “człowiek nieokrzesany” nie pozwala, by żartowano z niego, ani sam nie żartuje, a na żarty reaguje gniewem.

Bilbiografia

• Arystoteles: Etyka nikomachejska. tłum. Daniela Gromska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1981. ISBN 83-01-03680-X. 

Komizm (gr.) – kategoria estetyczna, określająca właściwości zjawisk zdolnych wywołać śmiech oraz okoliczności, w jakich dochodzi do powstania tej reakcji. Istnieje wiele poglądów w kwestii źródeł efektu komicznego, na ogół przyjmuje się, że jego istota polega na ujawnianiu zaskakującej sprzeczności, kontrastu, będących wynikiem przedstawienia osób, sytuacji odbiegających od oczekiwań odbiorcy.

Wyróżnia się dwie podstawowe formy komizmu:

1. elementarny, wywołujący wesołość komizm sytuacyjny, np. komizm farsy;
2. złożony, odwołujący się do refleksji, ważny jako instrument krytyki wobec wartości i autorytetów (np. satyra, humor, ironia, groteska).

Na usługach komizmu występują w literaturze i sztuce różne środki ekspresji i chwyty językowo-stylistyczne, m.in.: karykatura, parodia, trawestacja, dowcip; bogatym ich zespołem operuje zwłaszcza komedia.

Odmiany (rodzaje) komizmu:

• Sytuacyjny – polega na bawieniu widza spiętrzeniem niefortunnych i niezwykłych wypadków, wymuszających na bohaterze zachowanie śmieszne i komiczne.

• Postaci (inaczej charakterologiczny) – polega on na umiejętnym dobieraniu typów bohaterów w taki sposób, aby uwypukleniu uległy pewne cechy charakteru, jak na przykład głupota czy też chciwość. Widza bawi już sama kreacja bohatera bądź też przygody związane z charakterem danej osoby.

• Słowny (inaczej komizm językowy) – na widza oddziałuje przede wszystkim żart, dowcip, jaki pada ze sceny. Są to często zabawne dialogi bohaterów czy też żartobliwe powiedzonka.

Zobacz też

• komik

Linki zewnętrzne

• Różnice indywidualne w preferencjach komizmu u ludzi dorosłych

Puk, Puk (ang. knock knock joke) – popularny angielski dowcip w formie dialogu, zazwyczaj wykorzystujący elementy gry słów.

Żarty z cyklu Puk, Puk przyjmują zazwyczaj formę dialogu, prowadzonego pomiędzy osobą pukającą do drzwi mieszkania, a znajdującą się w jego wnętrzu. Typowy dialog składa się z pięciu zdań:

1. Knock, Knock (Puk, Puk)
2. Who is there? (Kto tam?)
3. X (Odpowiedź, często zawierającą imię lub nazwę własną)
4. X who? (X kto?, jaki X? - Powtórzenie poprzedniej wypowiedzi z prośbą o wyjaśnienie)
5. Jedna z możliwych odpowiedzi
   1. Powtórzenie wiersza 3
   2. Gra słów oparta na słowie użytym w wierszu 3
   3. Zmiana znaczenia słowa użytego w wierszu 3

Przykładowe dowcipy Puk, puk

- Knock, Knock (Puk puk)
- Who is there? (kto tam?)
- Water (woda)
- Water who? (jaka woda?)
- Water you doing tonight? (nieprzetłumaczalne zdanie o brzmieniu zblizonym do What are you doing tonight? czyli Co robisz dziś wieczorem?)

- Knock, Knock (Puk puk)
- Who is there? (kto tam?)
- Barbie
- Barbie who? (jaka Barbie?)
- Bar-B-Q (Barbecue, określenie potraw z grilla)

We Francji, żart ten jest prawie zawsze kończy się nawiązaniem do znanej piosenki, pozwalając “zaśpiewać” ostatnią odpowiedź:

- Toc Toc! (Puk, puk!)
- Qui est là? (Kto tam?)
- Sheila.
- Sheila qui? (Sheila jak?)
- Sheila lutte finale… (gra słów nawiązująca do refrenu “Międzynarodówki”: C’est la lutte finale – “Bój to jest nasz ostatni”)

Dowcip Puk, puk w filmach

• Masz wiadomość (1998) - Joe Fox III (Tom Hanks), wykorzystuje knock knock joke, rozmawiając z kasjerką w supermarkecie
• Złap mnie, jeśli potrafisz (2002) - Carl Hanratty (Tom Hanks), jadąc samochodem z Earlem Amdurskym (Brian Howe), proponuje opowiedzenie kawału i rozpoczyna dowcip puk, puk. Na pytanie kto tam?, zadane przez Amdursky’ego, odpowiada wulgaryzmem.
• Amerykański wilkołak w Londynie (1981) - główni bohaterowie wielokrotnie opowiadają sobie ten dowcip.

Linki zewnętrzne

• Computational Recognition of Humor in a Focused Domain, Julia Michelle Taylor, praca magisterska na temat dowcipu Puk Puk zrealizowana na University of Cincinnati
• Wykorzystanie Knock knock jokes w nauce języka angielskiego

Ogromny Jowisz, którego masa jest większa o ponad dwa i pół raza od pozostałych planet Układu Słonecznego razem wziętych

Jowiszowo-Plutonowy efekt grawitacyjny – fenomen astronomiczny, którego działanie miało chwilowo zredukować grawitację Ziemi - wymyślony przez Patricka Moore’a dla stacji radiowej BBC z okazji Prima Aprilis w 1976 roku.

Spis treści

• 1 Ogłoszenie
• 2 Reakcja słuchaczy
• 3 Zobacz też
• 4 Przypisy

//

Ogłoszenie

1 kwietnia 1976 roku Moore ogłosił na antenie stacji radiowej, iż o godzinie 9:47 nastąpi koniunkcja dwóch planet, Jowisza i Plutona, którego skutki odczuwalne będą na całej Ziemi. Kiedy Pluton schowa się za Jowiszem, obie planety wytworzą niezwykle wielką siłę grawitacyjną, która zmniejszy grawitację ziemską. Jeśli słuchacze skoczyliby o tej godzinie, zaczęliby lewitować.

Reakcja słuchaczy

Tuż po 9:47 setki słuchaczy zadzwoniło do radia, aby podzielić się swoimi wrażeniami z zaobserwowanego efektu Jowiszowo-Plutonowego. Wiele osób deklarowało, iż zaobserwowało znaczący spadek w sile grawitacji Ziemi. Efekt przedstawiony przez Moore’a szybko został zdemaskowany jako żart prima-aprilisowy.

Jowisz posiada masę o dwa i pół razy większą niż wszystkie pozostałe planety Układu słonecznego razem wzięte, jednak niemożliwe jest by wytwarzana przez niego grawitacja znacząco wpłynęła na odczuwanie siły ciążenia na Ziemi.

Zobacz też

• sugestia
• fałszywe wspomnienie

Przypisy

1. ↑ 1,0 1,1 Planetary Alignment Decreases Gravity
2. ↑ 10 Best: April Fools’ Gags (the Web Is Closing for Spring Cleaning!), wired.com
3. ↑ Fooling around, fragment książki dostępny na

1. Kot zaczyna spadać na cztery łapy
2. Kot zaczyna obracać się, aby kromka spadła stroną posmarowaną masłem
3. Kot zaczyna, lewitując, wirować w nieskończoność, powstaje siła antygrawitacyjna oraz perpetuum mobile.

Paradoks kota z kromką posmarowaną masłem (ang. Buttered cat paradox) – humorystyczny “paradoks” nawiązujący do dwóch popularnych przekonań:

• kot zawsze spada na cztery łapy,
• kromka z masłem zawsze spada stroną posmarowaną masłem.

Paradoks powstaje, gdy w drodze eksperymentu myślowego badacz usiłuje ustalić, co się stanie z kotem po umocowaniu na jego grzbiecie posmarowanej z wierzchu masłem kromki chleba i spuszczeniu go z wysokości.

Spis treści

• 1 Eksperymenty myślowe
• 2 Naukowe wytłumaczenie “paradoksu”
• 3 “Paradoks” w kulturze masowej
• 4 Przypisy
• 5 Zobacz też

//

Eksperymenty myślowe

Dogłębna analiza paradoksu może doprowadzić do wniosku, iż eksperyment wytworzy antygrawitację, bowiem można sądzić, iż na początku kot będzie spadać na cztery łapy, jednak w miarę zbliżania się do ziemi zacznie obracać się, aby kromka spadła stroną posmarowaną masłem. Następnie kot zacznie obracać się w nieskończoność, utrzymując się na małej wysokości ponad powierzchnią ziemi. Obracanie się kota musiałoby jednak być spowodowane wpływami sił grawitacji – w przeciwnym wypadku naruszałoby to zasadę zachowania energii.

Musiałaby istnieć siła przeciwstawiająca się ziemskiej sile grawitacji równej:

Gdzie mk jest masą kota, mkr jest masą kromki posmarowanej masłem, a g przyspieszeniem ziemskim. Jeśli kot miałby się dodatkowo obracać wokół własnej osi, musiałaby istnieć dodatkowa siła, a miejsce jej przyłożenia determinowałoby, w którą stronę kot się obraca.

Innym rozwiązaniem mógłby być upadek kota na bok.

Naukowe wytłumaczenie “paradoksu”

Prawdziwe eksperymenty przeprowadzone na kotach pokazują, że kot z przywiązaną kromką spada na cztery łapy.

Kromka chleba często wydaje się spadać na stronę posmarowaną masłem, ponieważ zsuwając się ze stołu, dokonuje obrotu. Zatem odpowiednio posmarowana kromka, spadając z odpowiednio dużej wysokości, może spaść posmarowaną stroną na dół.

Podchodząc do problemu psychologicznie, człowiek częściej pamięta niepowodzenia niż sukcesy, stąd może mu się wydawać, iż kromka częściej (lub zawsze) spada na posmarowaną stronę (co można uznać za niepowodzenie).

Kot instynktownie podczas upadku z wysokości ustawia się tak, aby upaść na cztery łapy. Kiedy zaczyna spadać, jego oczy i aparat przedsionkowy umieszczony w uchu środkowym przekazują do mózgu dane o położeniu głowy względem ziemi. Zakładając nawet, iż kromka zawsze spada stroną posmarowaną masłem, jej masa nie jest dostatecznie duża, by mieć wpływ na upadek kota.

“Paradoks” w kulturze masowej

• W czerwcu 2003 Kimberly Miner wygrała Nagrodę Akademii Studenckiej (ang. Student Academy Award) za swój animowany film Perpetual Motion (pol. Perpetuum mobile). Film został oparty na eksperymentach przeprowadzonych przez jej przyjaciela, który badał potencjalne skutki działania paradoksu.
• W jednym z odcinków komiksu Jack B. Quick główny bohater próbuje sprawdzić działanie paradoksu. Udaje mu się przywiązać kanapkę do kota, który następnie zaczyna unosić się nad ziemią. Jednak po chwili kot rozbija się o ziemię, bowiem udaje mu się zlizać masło z kromki.
• W komiksie Bunny różowy króliczek przedstawia swój plan stworzenia Perpetual Motion MoggieToast5k Power Generator, w oparciu o prawo Soda.

Przypisy

1. ↑ http://www.waikato.ac.nz/fmd/newsletter/Newsletter_No14.pdf
2. ↑ Youtube, Buttered Cat Paradox
3. ↑ Willem B. Drees, Is Nature Ever Evil, 2003
4. ↑ Reagle, J., Mythbusters and Buttered Toast, 11 marca 2005
5. ↑ Jane Collingwood, Is Happiness Natural?, 22.07.2008
6. ↑ Richard Robinson, 2005, Why the Toast Always Lands Butter Side Down, Pengiun Australia, ISBN 9780143004530
7. ↑ 7,0 7,1 Taylor, D., “Ty i twój kot”, Muza 2001, ISBN: 83-7319-028-7
8. ↑ Dostępny pod adresem http://www.kminer.net/files/movies/miner-perpetualmotion_480_360.mov
9. ↑ http://bunny.frozenreality.co.uk/index.php?id=211

Zobacz też

• Kot Schrödingera
• Perpetuum mobile

Błazen nadworny w XV wieku

Jan Matejko: “Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska”, 1862

Błazen - nazwa rodzaju klauna, zwykle kojarzona ze średniowieczem. Charakterystycznym elementem stroju błazna była czapka o trzech rogach zakończonych dzwoneczkami - trzy rogi symbolizowały ośle uszy i ogon, przyczepiane przez błaznów we wcześniejszym okresie. Oprócz tego błaznowie charakteryzowali się kolorowym strojem i specjalnym berłem z wyrzeźbioną głową na końcu.

Tradycje błaznów nadwornych sięgają już czasów starożytności, Pliniusz Starszy wymienia królewskiego błazna (planus regius) na dworze Ptolemeusza I. Jednak błazeństwo kojarzone jest głównie ze średniowieczem. Błaznami zostawali początkowo najczęściej ludzie chorzy umysłowo, w wypadku których tolerancja co do ich zachowań i wypowiedzi była większa. W świecie islamskim także znane są przykłady błaznów - w XIV wieku miał na dworze Tamerlana działać Nasrudin.

Na dworze angielskim zatrudnieni byli różnego rodzaju błaznowie, specjalizujący się w żonglerce, muzyce, w skeczach i zagadkach. Występowali oni także w sztukach Shakespeare’a. Ostatecznie urząd ten został zlikwidowany w okresie wojny domowej, po której zakończeniu i przywróceniu monarchii Karol II Stuart nie zdecydował się na błaznów. Podobnie jak w Anglii, we Francji istniała tradycja błaznów dworskich, zakończona przez rewolucję.

W Polsce błaznów spotkać można było na dworze Jagiellonów - pełnili oni istotną rolę prześmiewcy, podpowiadając władcom i możnym to, czego inni by im nie powiedzieli. W ten sposób bywali też doradcami, posłami, ustami króla, szpiegami. Oprócz najsłynniejszego z nich, Stańczyka, znanych jest co najmniej 11 błaznów służących Jagiellonom. Za swoje usługi otrzymywali oni nawet nadania ziemi.

Bibliografia

• Małgorzata Wilska, Błazen na dworze Jagiellonów, Wydawnictwo NERITON, Instytut Historii PAN, Warszawa 1998, s. 277, ISBN 83-86842-37-7
• Welsford, Enid: The Fool : His Social and Literary History (out of print) (1935 + subsequent reprints): ISBN 1-299-14274-5
• Otto, Beatrice K., “Fools Are Everywhere: The Court Jester Around the World,” Chicago University Press, 2001
• Mirosław Słowiński, Błazen.Dzieje postaci i motywu, Wydawnictwo Prolog, Warszawa 1993, ISBN 83-85763-09-0
• Monika Sznajdermann, Błazen.Maski i metafory, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2000, ISBN 83-88560-85-9

Zobacz też

• Arlekin
• błazeństwo
• klaun
• żongler
• trickster
• joker
• Stańczyk
• Chicot
• Dyl Sowizdrzał

Radio Erewań - na terenie ZSRR i w PRL-u nazwa fikcyjnego źródła nierzetelnych informacji, parodiująca metody propagandy komunistycznej . Nazwa radia, zaczerpnięta została z rosyjskiej nazwy stolicy Armenii - miasta Erewań. Parodoks polegał m.in. na tym, że w Armeńskiej SRR, nie nadawała rozgłośnia “Radio Erewań” (w przeciwieństwie do innych republik sowieckich).

Radio Erewań było przede wszystkim tematem serii dowcipów w stylu czarnego humoru o tematyce politycznej. W późniejszym okresie także symbol nierzetelności dziennikarskiej.

Typowy dowcip (Za zbiorem dowcipów “Polityczny wic”):

Radio Erewań podaje: Grupa komunistów chińskich zaatakowała pracujący w polu radziecki traktor. Traktor odpowiedział celnym ogniem kilku dział rakietowych, po czym odleciał w kierunku Moskwy. Ministerstwo Rolnictwa ostrzega chińskich towarzyszy, że jeśli incydent się powtórzy, na pola zostaną wysłane kombajny.
Słuchacze pytają :Czy to prawda,że na Placu Czerwonym rozdają samochody. Radio Erewań odpowiada: nie samochody, tylko rowery, nie na Placu Czerwonym, tylko w okolicach dworca Warszawskiego i nie rozdają, tylko kradną.
Słuchacze pytają: Czy będzie wojna. Radio Erewań odpowiada: wojny nie będzie. Będzie taka walka o pokój,że kamień na kamieniu nie zostanie.

Większość dowcipów ma charakter pytań słuchaczy do Radia Erewań, (”Słuchacze pytają:”, “Radio Erewań odpowiada:”) a w odpowiedzi często pojawia się wprowadzające w puentę “ale”.

Linki zewnętrzne

• Zbiór kilkudziesięciu pytań do Radia Erewań