Śmiesznie

Błazen nadworny w XV wieku

Jan Matejko: “Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska”, 1862

Błazen - nazwa rodzaju klauna, zwykle kojarzona ze średniowieczem. Charakterystycznym elementem stroju błazna była czapka o trzech rogach zakończonych dzwoneczkami - trzy rogi symbolizowały ośle uszy i ogon, przyczepiane przez błaznów we wcześniejszym okresie. Oprócz tego błaznowie charakteryzowali się kolorowym strojem i specjalnym berłem z wyrzeźbioną głową na końcu.

Tradycje błaznów nadwornych sięgają już czasów starożytności, Pliniusz Starszy wymienia królewskiego błazna (planus regius) na dworze Ptolemeusza I. Jednak błazeństwo kojarzone jest głównie ze średniowieczem. Błaznami zostawali początkowo najczęściej ludzie chorzy umysłowo, w wypadku których tolerancja co do ich zachowań i wypowiedzi była większa. W świecie islamskim także znane są przykłady błaznów - w XIV wieku miał na dworze Tamerlana działać Nasrudin.

Na dworze angielskim zatrudnieni byli różnego rodzaju błaznowie, specjalizujący się w żonglerce, muzyce, w skeczach i zagadkach. Występowali oni także w sztukach Shakespeare’a. Ostatecznie urząd ten został zlikwidowany w okresie wojny domowej, po której zakończeniu i przywróceniu monarchii Karol II Stuart nie zdecydował się na błaznów. Podobnie jak w Anglii, we Francji istniała tradycja błaznów dworskich, zakończona przez rewolucję.

W Polsce błaznów spotkać można było na dworze Jagiellonów - pełnili oni istotną rolę prześmiewcy, podpowiadając władcom i możnym to, czego inni by im nie powiedzieli. W ten sposób bywali też doradcami, posłami, ustami króla, szpiegami. Oprócz najsłynniejszego z nich, Stańczyka, znanych jest co najmniej 11 błaznów służących Jagiellonom. Za swoje usługi otrzymywali oni nawet nadania ziemi.

Bibliografia

• Małgorzata Wilska, Błazen na dworze Jagiellonów, Wydawnictwo NERITON, Instytut Historii PAN, Warszawa 1998, s. 277, ISBN 83-86842-37-7
• Welsford, Enid: The Fool : His Social and Literary History (out of print) (1935 + subsequent reprints): ISBN 1-299-14274-5
• Otto, Beatrice K., “Fools Are Everywhere: The Court Jester Around the World,” Chicago University Press, 2001
• Mirosław Słowiński, Błazen.Dzieje postaci i motywu, Wydawnictwo Prolog, Warszawa 1993, ISBN 83-85763-09-0
• Monika Sznajdermann, Błazen.Maski i metafory, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2000, ISBN 83-88560-85-9

Zobacz też

• Arlekin
• błazeństwo
• klaun
• żongler
• trickster
• joker
• Stańczyk
• Chicot
• Dyl Sowizdrzał

Potrzebie - to słowo zaczerpnięte z języka polskiego, swoista ciekawostka socjologiczna połowy XX wieku w USA

Historia

W 1953 roku Harvey Kurtzman, redaktor czasopisma MAD, poszukując obcych przedziwnie brzmiących słów sięgnął po wielojęzyczną ulotkę aspiryny i zaintrygował się tym słowem. Umieścił je na różnych przedmiotach w komiksie jako rodzaj absurdalnego humoru, tzw. meaningless background gag, swoistą niezrozumiałą i absurdalną ciekawostkę dla uważnego czytelnika.

Po publikacji w ciągu kilku lat słowo to stało się tzw. catch phrase czyli zwrotem wielokrotnie powtarzanym w codziennej konwersacji młodych ludzi.

Ciekawostki

• produkowano T-shirty z napisem potrzebie
• w satyrycznej wersji Canterbury Tales Chaucer’a opublikowanym w MAD pojawia się fragment: Whon thot Aprille swithin potrzebie, the burgid prillie gives one heebie-jeebie.
• Donald Knuth, autor systemu TeX, w wieku 19 lat opublikował w 33 wydaniu MAD nowy system miar i wag, w którym potrzebie jest elementarną jednostką długości i podstawą innych jednostek. Jedno potrzebie jest równe średniej grubości 26 numeru MAD, czyli 2.263348517438173216473 mm.
• trębacz jazzowy Bob Brookmeyer skomponował utwór Potrezebie (z dodatkowym e), wydany w 1954 roku na płycie The Dual Role of Bob Brookmeyer (wydanie CD w 1992).
• potrzebie było kultowym hasłem dostępowym do systemów komputerowych (analogicznie do polskiego Dupa.8).

Linki

• płyta z utworem Potrezebie z możliwością wysłuchania fragmentu utworu

Komizm (gr.) – kategoria estetyczna, określająca właściwości zjawisk zdolnych wywołać śmiech oraz okoliczności, w jakich dochodzi do powstania tej reakcji. Istnieje wiele poglądów w kwestii źródeł efektu komicznego, na ogół przyjmuje się, że jego istota polega na ujawnianiu zaskakującej sprzeczności, kontrastu, będących wynikiem przedstawienia osób, sytuacji odbiegających od oczekiwań odbiorcy.

Wyróżnia się dwie podstawowe formy komizmu:

1. elementarny, wywołujący wesołość komizm sytuacyjny, np. komizm farsy;
2. złożony, odwołujący się do refleksji, ważny jako instrument krytyki wobec wartości i autorytetów (np. satyra, humor, ironia, groteska).

Na usługach komizmu występują w literaturze i sztuce różne środki ekspresji i chwyty językowo-stylistyczne, m.in.: karykatura, parodia, trawestacja, dowcip; bogatym ich zespołem operuje zwłaszcza komedia.

Odmiany (rodzaje) komizmu:

• Sytuacyjny – polega na bawieniu widza spiętrzeniem niefortunnych i niezwykłych wypadków, wymuszających na bohaterze zachowanie śmieszne i komiczne.

• Postaci (inaczej charakterologiczny) – polega on na umiejętnym dobieraniu typów bohaterów w taki sposób, aby uwypukleniu uległy pewne cechy charakteru, jak na przykład głupota czy też chciwość. Widza bawi już sama kreacja bohatera bądź też przygody związane z charakterem danej osoby.

• Słowny (inaczej komizm językowy) – na widza oddziałuje przede wszystkim żart, dowcip, jaki pada ze sceny. Są to często zabawne dialogi bohaterów czy też żartobliwe powiedzonka.

Zobacz też

• komik

Linki zewnętrzne

• Różnice indywidualne w preferencjach komizmu u ludzi dorosłych

Komiks z serii WikiWorld opisujący krzyk Wilhelma

Krzyk Wilhelma (od ang. Wilhelm scream) – filmowy efekt dźwiękowy po raz pierwszy wykorzystany w 1951 roku w filmie Distant Drums. Aktor i piosenkarz Sheb Wooley jest uważany za osobę, która nagrała tenże okrzyk.

Krzyk ten został wykorzystany w co najmniej 149 filmach, takich jak Gwiezdne Wojny i “Grindhouse: Death Proof” w reż. Quentina Tarantino” i często traktowany jest jako dowcip wśród producentów filmowych. Można również usłyszeć go w grze Grand Theft Auto IV

Linki zewnętrzne

• Krzyk Wilhelma w angielskiej Wikipedii

Przypisy

1. ↑ http://www.hollywoodlostandfound.net/wilhelm.html

Polish jokes (ang. dosł. “polskie żarty”) – popularne, głównie w Stanach Zjednoczonych, dowcipy o Polakach, w których są przedstawiani jako osoby głupie i pijące dużą ilość alkoholu.

Spis treści

• 1 Historia
• 2 Usuwanie “polish jokes”
• 3 Przypisy
  • 3.1 Zobacz też

//

Historia

Jedna z hipotez dotyczących Polish jokes głosi, że zostały one rozprzestrzenione przez powojennych imigrantów niemieckich, zwłaszcza tych, którzy zostali wysiedleni ze Śląska, Pomorza, i Prus Wschodnich w wyniku powojennego układu. Imigranci ci byli z reguły zamieszani w konflikty na tle narodowościowym i reprezentowali uprzedzenia do Polaków mające swoje korzenie w propagandzie nazistowskiej.

Usuwanie “polish jokes”

Liga ds. Walki Ze Zniesławieniem Kongresu Polonii Amerykańskiej wywalczyła usunięcie “polish jokes” z powtórek i wydawanych na DVD wersji reality show “The Simple Life” (w którym grały Paris Hilton i Nicole Richie). Planowano w nim nazwać taczkę “polską furgonetką”.

Przypisy

1. ↑ Christie Davies: The mirth of nations. 2002. ISBN 0765800969. . 
2. ↑ ibidem, s. 177
3. ↑ Bez “polish jokes” w amerykańskiej telewizji, wyborcza.pl,

Zobacz też

• Antypolonizm

Szmonces (z hebr. “uśmiech”) - dowcip lub większa forma kabaretowa oparta na humorze żydowskim. Tworzone zwykle w tym środowisku (skecze w tym nurcie pisał m.in. Julian Tuwim) szmoncesy obracają się zwykle wokół spraw biznesowo-religijnych wyśmiewając arcypraktyczne podejście do życia. Bywają też szmoncesy oparte na grze słów.

Najpopularniejszym polskim szmoncesem pozostaje skecz “Sęk” kabaretu Dudek w wykonaniu Edwarda Dziewońskiego i Wiesława Michnikowskiego. Choć jest to tekst napisany przed II wojną światową przez Konrada Toma do masowego odbiorcy trafił po wojnie właśnie za sprawą “Dudka” i telewizyjnych nagrań tego kabaretu.

Przykładowe szmoncesy:

Nauczyciel pyta małego Icka:
- Pożyczyłem od twego ojca sto złotych i po tygodniu oddałem dwadzieścia. To ile jestem mu dłużny?
- Sto złotych!
- Cóż to? Jesteś Żydem a na rachunkach się nie znasz?!
- Na rachunkach to ja się znam, ale pan nie zna mojego ojca!

Do starego Srula, bankiera przychodzi syn, Moszek.
- Tate, jak to jest – ludzie dają pieniądze i wyjmują. Dostają to co włożą. A u nas i mercedes, i jacht, i willa w Milanówku?
- Dam ci przykład synu - mówi Srul. - Idź do kuchni. W lodówce, tfu, tfu… Boże przebacz, kawałek słoniny leży. Przynieś go.
Mosze poszedł i przyniósł.
- A teraz odnieś go, tfu, tfu… – mówi Srul.
Mosze odniósł i wraca:
- Odniosłem i co?
- Przyniosłeś, odniosłeś, a paluszki tłuste.

Puk, Puk (ang. knock knock joke) – popularny angielski dowcip w formie dialogu, zazwyczaj wykorzystujący elementy gry słów.

Żarty z cyklu Puk, Puk przyjmują zazwyczaj formę dialogu, prowadzonego pomiędzy osobą pukającą do drzwi mieszkania, a znajdującą się w jego wnętrzu. Typowy dialog składa się z pięciu zdań:

1. Knock, Knock (Puk, Puk)
2. Who is there? (Kto tam?)
3. X (Odpowiedź, często zawierającą imię lub nazwę własną)
4. X who? (X kto?, jaki X? - Powtórzenie poprzedniej wypowiedzi z prośbą o wyjaśnienie)
5. Jedna z możliwych odpowiedzi
   1. Powtórzenie wiersza 3
   2. Gra słów oparta na słowie użytym w wierszu 3
   3. Zmiana znaczenia słowa użytego w wierszu 3

Przykładowe dowcipy Puk, puk

- Knock, Knock (Puk puk)
- Who is there? (kto tam?)
- Water (woda)
- Water who? (jaka woda?)
- Water you doing tonight? (nieprzetłumaczalne zdanie o brzmieniu zblizonym do What are you doing tonight? czyli Co robisz dziś wieczorem?)

- Knock, Knock (Puk puk)
- Who is there? (kto tam?)
- Barbie
- Barbie who? (jaka Barbie?)
- Bar-B-Q (Barbecue, określenie potraw z grilla)

We Francji, żart ten jest prawie zawsze kończy się nawiązaniem do znanej piosenki, pozwalając “zaśpiewać” ostatnią odpowiedź:

- Toc Toc! (Puk, puk!)
- Qui est là? (Kto tam?)
- Sheila.
- Sheila qui? (Sheila jak?)
- Sheila lutte finale… (gra słów nawiązująca do refrenu “Międzynarodówki”: C’est la lutte finale – “Bój to jest nasz ostatni”)

Dowcip Puk, puk w filmach

• Masz wiadomość (1998) - Joe Fox III (Tom Hanks), wykorzystuje knock knock joke, rozmawiając z kasjerką w supermarkecie
• Złap mnie, jeśli potrafisz (2002) - Carl Hanratty (Tom Hanks), jadąc samochodem z Earlem Amdurskym (Brian Howe), proponuje opowiedzenie kawału i rozpoczyna dowcip puk, puk. Na pytanie kto tam?, zadane przez Amdursky’ego, odpowiada wulgaryzmem.
• Amerykański wilkołak w Londynie (1981) - główni bohaterowie wielokrotnie opowiadają sobie ten dowcip.

Linki zewnętrzne

• Computational Recognition of Humor in a Focused Domain, Julia Michelle Taylor, praca magisterska na temat dowcipu Puk Puk zrealizowana na University of Cincinnati
• Wykorzystanie Knock knock jokes w nauce języka angielskiego

Teatrzyk Zielona Gęś - miniatury dramatyczne Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, w których obecny jest groteskowy dowcip oraz absurdalne poczucie humoru. Utwory wchodzące w skład później zebranego tomiku stylizowane były na scenariusze scenek rodzajowych i bazowały na pojęciu gagu.

“Teatrzyk Zielona Gęś” miał swoją premierę w 1946 roku. Ten “najmniejszy teatrzyk świata” ukazywał się co tydzień na łamach “Przekroju”. Alojzy Gżegżółka, Fafik, Osiołek Porfirion, prof. Bączyński i inni aktorzy przedstawiali w swoich króciutkich scenkach zarówno typowe przywary, jak i cnoty Polaków, aktualia polityczne. Gałczyński nie chciał rozpamiętywać wojny, pisać o walczących rodakach. Chciał “przemienić pluchę w słońce”. Zacząć nowy okres, pokazać Polaków w krzywym zwierciadle. Wpłynąć na rozwój i odbudowę kraju.

“Zielona Gęś” liczy ponad 160 utworów i ukazywała się do roku 1950. Była ukochanym dzieckiem Gałczyńskiego, pokazywała wszechobecne nonsensy i kąsała tych, którzy zasłużyli.

“Teatrzyk Zielona Gęś” jest już kultowym dziełem, które wyróżnia się inteligentnym humorem, ironią, poetyckością i nawet po tylu latach w całkiem innej rzeczywistości, potrafi rozweselić i otworzyć oczy rodakom.

Humor (słowo pochodzi z łaciny) – jedna z postaci komizmu, wyrażająca się w dostrzeganiu stron śmiesznych w ludziach, sytuacjach, zdarzeniach itp., traktowanych – w przeciwieństwie do satyry – z wyrozumiałością i pobłażliwością.

Zobacz też

• angielski humor
• czarny humor

Linki zewnętrzne

Encyklopedia humoru i satyry polskiej. T. 1-4. Lwów; Warszawa 1914

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Stand-up - komediowa forma artystyczna w postaci monologu przed publicznością.

W przeciwieństwie do kabaretu - stand-up opiera się bardziej na charyzmie wykonawcy, oraz kontakcie z publicznością niż na dopracowaniu każdego wiersza przedstawienia i wartości artystycznej. Artyści stand-upowi za główny cel stawiają sobie rozbawienie publiczności, przywiązują mniejszą wagę do kwestii artystycznych (piosenek i dekoracji znanych z kabaretów).

Nazwa stand-up pochodzi z Ameryki, gdzie, jeśli chodzi o popularność, stand-up zajmuje miejsce, które w Polsce mają kabarety. W Stanach istnieją specjalne kluby zaopatrzone w miejsca do siedzenia i stoliki, oraz scenę. Podczas tzw. open mike, prawie każdy może wejść na scenę i rozpocząć swój występ. Dzięki takiej formule ten gatunek jest niezwykle przyjazny dla początkujących artystów - bardzo łatwo jest tam zacząć.

Zobacz też

• Arystokraci - najbardziej obrzydliwy dowcip świata

Linki zewnętrzne

• Stand Up Comedy videos